Thứ Sáu Tuần Thánh - Tưởng niệm cuộc thương khó của Chúa: Passio Iesu Christi

PASSIO IESU CHRISTI

(Is 52,13-53,12; Dt 4,14-16; 5,7-9; Ga 18,1-19,42)

   Lm. Quốc Vũ 

Phần I: Ý nghĩa các bài đọc

1.1. Bài đọc I: Đau khổ của Người Tôi Tớ trở thành vinh quang và ơn cứu độ cho muôn dân

Trong bài ca thứ tư về Người Tôi Tớ Giavê – một kiệt tác thiêng liêng trong sách Isaia – Phụng vụ thứ Sáu Tuần Thánh vang lên một giai điệu trầm hùng của đau khổ, xen lẫn ánh huy hoàng của chiến thắng. Câu chuyện mở ra như một tấm thảm thần linh được dệt bằng những mảng màu tương phản: người Tôi Tớ bị khinh khi, bị hành hạ, nhưng chính trong đau thương ấy, người Tôi Tớ mang lấy tội lỗi của muôn dân và đem lại sự bình an cho họ.

Tác phẩm này chuyển động qua lại giữa một nhân vật tập thể là dân Israel và một nhân vật cá nhân, để rồi trong ánh sáng Mạc Khải, chân dung Người Tôi Tớ ấy được hiện rõ nơi Đức Giêsu Kitô: Đấng vô tội đã mang lấy tội lỗi của trần gian, chịu đau khổ để chữa lành, bị đâm thâu để ban bình an. Vinh quang của Người phát sinh từ tình yêu dám chịu thương tích để cứu độ.

1.2. Bài đọc II: Đức Kitô – Đấng trung gian duy nhất giữa Thiên Chúa và nhân loại

Tác giả thư Do Thái đã hoàn thiện hình ảnh Người Tôi Tớ đau khổ nơi chân dung Đức Kitô, Thượng Tế tối cao và trung gian duy nhất giữa Thiên Chúa với nhân loại. Ngài không xa cách, mà gần gũi; không miễn nhiễm với đau khổ, mà đã nếm trải trọn vẹn phận người, để rồi qua vâng phục, hiến tế chính mình.

Chính nhờ sự cảm thông sâu xa này, Đức Kitô mời gọi ta đến gần “ngai ân sủng” với niềm tín thác. Hy lễ Người dâng không phải chỉ là máu chiên bò, nhưng là chính mạng sống mình, một hy lễ trong thần khí và sự thật. Trong Ngài, đau khổ của con người được thanh luyện và thăng hoa thành của lễ đẹp lòng Thiên Chúa.

1.3. Bài Thương Khó: Thập Giá – ngai vàng của Vua Tình Yêu

Trình thuật Thương Khó của thánh Gioan là một kiệt tác thần học và nghệ thuật, không chú trọng đến những khổ hình thể lý, nhưng làm nổi bật vinh quang thần linh của Đức Giêsu. Mọi hành động, mọi lời nói của Người đều mang ấn dấu chủ động, tự do và đầy uy quyền.

Khi Người tuyên bố: “Ego eimi - Chính Ta đây” (Ga 18,5), đó không chỉ là lời xác định căn tính, mà là tiếng vọng của mặc khải Sinai: “Ta là Đấng Hằng Hữu” (Xh 3,14). Khi Người đứng trước Philatô và xác nhận vương quyền, đó không phải là lời xin tha mạng, nhưng là tuyên xưng: vương quốc của Người là sự thật, và ngai vàng của Người là thập giá.

Máu và nước từ cạnh sườn bị đâm thâu không chỉ là dấu chỉ thể lý, mà là suối nguồn Bí tích khai sinh và nuôi dưỡng Giáo Hội. Bên cạnh Người, Đức Maria – người Mẹ hiền và hình ảnh của Giáo Hội – đón nhận nhân loại trong vai trò hiền mẫu mới. Mọi chi tiết đều thấm đẫm huyền nhiệm, và toàn bộ trình thuật hướng đến chiều kích thánh thiêng, với Đức Kitô là nhân vật chính – Đấng yêu đến cùng.

Phần II: Suy niệm – Passio Iesu Christi

Cuộc Thương Khó của Đức Giêsu Kitô là một mầu nhiệm trung tâm trong đời sống Kitô giáo, diễn tả tình yêu cứu độ của Chúa Giêsu dành cho nhân loại. Cụm từ “Cuộc Thương Khó” bắt nguồn bởi tiếng Latinh Passio, có nghĩa là “chịu đau khổ”, diễn tả hành trình từ vườn Giêtsêmani đến đỉnh Canvê, nơi tình yêu đạt đến tột đỉnh hy sinh và vinh quang.

2.1. Passio – Say mê một cuộc tình

Cụm từ Passio Iesu Christi không chỉ là lời kể về cuộc khổ nạn, mà còn là bản tình ca thần linh, nơi tình yêu đạt đến tột đỉnh của sự tự hiến. Không như một số lối diễn dịch sai lạc ngoài Kitô giáo cho rằng “passio” là “đam mê” theo nghĩa trần tục, đầy cảm tính và phi lý trí; trong thần học Kitô giáo, “passio” xuất phát từ động từ patior – nghĩa là “chịu đau khổ”.

Nhưng khổ đau này không vô nghĩa. Đó là đau khổ vì yêu, là nỗi đau tự nguyện và có mục đích cứu độ. Đức Giêsu không đam mê thập giá, nhưng Người say mê nhân loại, say mê một mối tình. Tình yêu ấy có lý trí, có tự do và có ý chí: một tình yêu “đến cùng” như lời Gioan viết: “Người đã yêu thương những kẻ thuộc về mình còn ở thế gian, và Người đã yêu thương họ đến cùng” (Ga 13,1).

Thập Giá, vì thế, không phải là thất bại, mà là vinh quang; không phải là chấm hết, mà là khởi đầu; không phải là đau khổ, mà là tình yêu. Như thánh Augustinô từng viết: “Tình yêu là cái hồn của những sách thánh, là nhân đức của các ngôn sứ, là sự cứu rỗi của các mầu nhiệm, là sức mạnh của khoa học, là hoa trái của niềm tin, là sự giàu sang của những kẻ nghèo, là sự sống của những người đã chết. Tình yêu là tất cả”.

2.2. Passio – Sự nối kết với vĩnh cửu

Trong ánh sáng Tin Mừng Gioan, Passio không chỉ là biến cố của một ngày, nhưng là “Giờ” thiêng liêng, nơi Thiên Chúa tỏ lộ chính mình trong Đức Kitô, Con yêu dấu. Đây là giờ của vâng phục, giờ của tôn vinh, giờ của giao ước mới.

Từ Giêtsêmani đến Canvê, mỗi bước đi của Đức Giêsu đều in đậm dấu ấn thần linh. Khi Người tuyên bố “mọi sự đã hoàn tất” (Ga 19,30), đó không phải là tiếng thở dài, mà là lời loan báo hoàn tất một công trình cứu độ.

Máu và nước tuôn trào từ cạnh sườn là biểu tượng thiêng liêng: nước – Bí tích Rửa Tội; máu – Bí tích Thánh Thể. Từ đó, Giáo Hội được sinh ra như Eva được rút ra từ cạnh sườn Ađam. Và tình yêu của Đấng chịu khổ nạn trở thành nguồn sống không ngừng tuôn chảy vào lịch sử, nối kết vĩnh cửu và hiện tại, thần linh và nhân loại.

 2.3. Passio – Đời sống Giáo Hội hôm nay

Cuộc Thương Khó của Đức Kitô không chỉ là một biến cố đã qua, không dừng lại trên đồi Sọ. Passio hôm nay vẫn tiếp diễn, âm thầm mà sống động nơi thân thể Giáo Hội. Từng hy sinh nhỏ bé, từng hành vi yêu thương, từng nỗi đau chấp nhận trong tin yêu, đều là sự tham dự vào Passio của Chúa.

Lời thánh Augustinô nhắc nhở vẫn vang vọng: “Nếu phải im lặng thì hãy im lặng vì tình yêu; nếu có phải nói, hãy nói vì tình yêu; nếu có sửa lỗi, hãy sửa lỗi vì tình yêu; nếu có tha thứ, hãy tha thứ vì tình yêu. Làm sao để tình yêu luôn bám rễ trong chúng ta, bởi vì chỉ từ gốc rễ này, mới làm nảy sinh những điều thiện hảo. Hãy làm tất cả vì tình yêu. Hãy yêu đi, rồi muốn làm gì thì làm”.

Giáo Hội sống linh đạo Passio qua việc dấn thân phục vụ, qua sự hiện diện nơi những người bị bỏ rơi, qua lời cầu nguyện và hiến tế âm thầm của bao linh hồn thánh hiến. Thập Giá không còn là hình ảnh xa xưa, nhưng đang hiện diện nơi những bà mẹ đơn thân, nơi bệnh nhân quằn quại, nơi những tu sĩ ẩn mình trong đan viện, và nơi từng tâm hồn chịu đau khổ vì yêu.

Passio mời gọi ta từ bỏ lối sống an phận, để bước vào hành trình yêu thương tự hiến. Đó là con đường hẹp nhưng rạng ngời, là tiếng gọi nên thánh giữa đời thường, là sự sống phát sinh từ đau khổ được đón nhận trong ánh sáng Thập Giá.